Zakon KrzyżackiZakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie

Karl Ludwig von Österreich - 54. wielki mistrz

Kiedy 30 kwietnia 1847 r. książę Karl Ludwig umierał na zapalenie płuc w Wiedniu zapanował głęboki smutek. Był nie tylko księciem i znakomitym żołnierzem, ale także bardzo popularnym i życzliwym ludziom człowiekiem. Był też krótko wielkim mistrzem Zakonu Niemieckiego (27. 07. 1801 - 30. 06. 1804). 

Urodził się 5. 09. 1771 r. we Florencji, jako trzeci syn Pietro Leopoldosa, późniejszego cesarza Leopolda II. W 1791 r. Trafił na dwór brukselski do swojej ciotki Marii Christiny i jej męża Alberta von Sachsen-Teschen, którzy go adopotowali. Już w młodości wykazywał duże zainteresowanie sprawami militarnymi i zdradzał talenty wojskowe.  Mimo epilepsji na którą cierpiał już w wieku 24 lat został mianowany marszałkiem polowym Rzeszy. W 1796 r. Zyskał sobie miano wybawcy Niemców, kiedy to pokonał armię francuską pod dowództwem generała Jourdana. W 1801 r.

 

Książę Karl został feldmarszałkiem i zwierzchnikiem dworskiej rady wojennej, jak też ministrem wojny i marynarki wojennej. Jednocześnie 3 czerwca kapituła generalna Zakonu wybrała go na koadjutora urzędu wielkiego mistrza. Po nieoczekiwanej śmierci wielkiego mistrza Maxa Franza (27. 07.) przejął urząd. Od samego początku był dla niego raczej brzemieniem, niż honorem. Trudno było mu pogodzić liczne obowiązki z odpowiedzialnością za Zakon w trudnych i niespokojnych, napoleońskich czasach. Dlatego już po niespełna trzech latach złożył urząd, przekazując go swojemu osiem lat młodszemu bratu, Antonowi Viktorowi. Sam zajął się sprawami państwowymi oraz wojskowymi - 21/22 maja 1809 r. pokonał nawet Napoleona Bonaparte w bitwie pod Aspern-Essling i byla to pierwsza porażka cesarza Francuzów. 

W dniu 17. 09. 1815 r. Poślubił 18-letnią Henriettę von Nassau-Weilburg. W małżeństwie, z którego urodziło się siedmioro dzieci znalazł swoje życiowe szczęście. Niestety żona zmarła nagle w wieku 32 lat. W 1835 r. Wycofał się z publicznej służby i poświecił zarządzaniu własnymi dobrami i pisaniu - był jednym z najważniejszych pisarzy wojennych (historia i teoria) XIX-wieku.  Opublikował m.in.: „Podstawy strategii” (1814, 3. Tomy) i „Historia kampanii 1799 r. W Niemczech i Szwajcarii” (1819, 2. Tomy). W sześciu tomach ukazały się jego pisma wybrane.

Po śmierci swojego przybranego odziedziczył potężny majątek, mi.n zbiory Albertiny (160 000 rycin i 15 000 rysunków) oraz księstwa cieszyńskiego. Zlecił budowę nowego zamku w Cieszynie oraz budowę tamtejszego browaru. 

W Wiedniu, na Heldenplatz znajduje się konny pomnik arcyksięcia Karla, autorstwa Antona Dominika Fernkorna (1848). Umieszczone na nim napisy głoszą:  „ Bohaterskiemu przywódcy Austriaków” oraz „Niezłomnemu wojownikowi o honor Niemiec”.  Tak zapamiętali go współcześni. Pochowany został w krypcie grobowej Habsburgów w wiedeńskim kościele kapucynów. Serce spoczęło oddzielnie w kaplicy loretańskiej Habsnurgów wiedeńskiego kościoła augustianów. Ciekawostką jest, że w 1830 r. otrzymał ofertę zostania królem Polski, którą jednak odrzucił.

 
 

Hartmann von Heldrungen - 11. wielki mistrz

Hartmann zapisał się na kartach historii swoją istotną rolą w połączeniu Zakonu Krzyżackiego z zakonem kawalerów mieczowych w Inflantach. Opisał to w krótkiej, ale bardzo ważnej dla historyków relacji.  Jego urzędowanie zbiegło się z zakończeniem podboju Prus przez Krzyżaków, choć sam wielki mistrz zapewne nigdy w Prusach nie był.

 

Urodził się między 1210 a 1227 r. Pochodził z Turyngii, z miejscowości położonej ok. 20 km na południe od Sangerhausen. Ojciec Hartmanna był wasalem landgrafów turyngskich, w  Zakonie Krzyżackim był także jego brat, Hermann. Sam Hartmann do Zakonu wstąpił w Marburgu 18 XI 1234 r. wraz z towarzyszami z lat młodzieńczych: Konradem, landgrafem Turyngii (późniejszym wielkim mistrzem) oraz Dietrichem von Grüningen (późniejszym mistrzem krajowym inflanckim oraz pruskim).  W latach 1236-1237 należał do ścisłego otoczenia wielkiego mistrza Hermanna von Salza. Po jego śmierci należał do grona pochodzących z Turyngii braci, którzy przejęli kontrolę nad Zakonem i kontynuowali linię zmarłego wielkiego mistrza. To oni po śmierci cesarza Fryderyka II (1250) konsekwentnie budowali władztwo w Prusach, jako alternatywę dla Zakonu, wobec słabnącej pozycji krzyżowców w Ziemi Świętej i niepewnej sytuacji w Rzeszy.  Historia miała im przyznać rację.

Hartmann odegrał znaczącą rolę w procesie przyłączenia inflanckiego zakonu kawalerów mieczowych do Krzyżaków. W 1238 r. piastował urząd komtura krajowego Saksonii, a w 1240 r. mistrza niemieckiego. W latach 1261-1263 był wielkim komturem, zastępcą wielkiego mistrza Annona von Sangerhausen. Po jego śmierci, w 1273 r. został wielkim mistrzem, choc miał już ok. 60 lat. Zmarł 19 sierpnia 1283 r. (lub 1282) i został najprawdopodobniej pochowany w Mergentheim.